Ngày xuân nghĩ về bộ khỉ Tam Không trong xã hội ngày nay

Hình tượng 3 con khỉ: Con thì dùng tay che hai mắt, con thì dùng tay bịt hai tai và con thì dùng tay bịt miệng lại… đã nói lên sự khôn ngoan của người biết giữ lễ. Đây là một phương châm xử thế: Không nhìn những việc gì xấu, không nghe những lời nói xấu, không nói điều xấu xa đê tiện.

See no evil, hear no evil, speak no evil:

Người ta cho rằng nguồn gốc của triết lý Tam Không nói trên có lẽ đã được một nhà sư Phật Giáo thuộc tông phái Thiên Thai (Tiantai Zong) – Trung Quốc, đề cập đến trong tác phẩm của ông ta: “Không thấy – không nghe & không nói” vào khoảng thế kỷ thứ VIII.

Sau đó thì tư tưởng nầy được du nhập vào Nhật Bản với sự ra đời của hình tượng điêu khắc 3 con khỉ. Ngày nay hình tượng bộ khỉ Tam Không xưa nhất là tác phẩm của nhà điêu khắc Hidari Jingoro (1594-1634) được thấy thờ tại đền Toshogu ở Nikko, Nhật Bản.

blank

Hình điêu khắc ba con khỉ do Hidari Jingoro tạc trên vách đền Toshogu ở Nikko, Nhật Bản.

Theo ngôn ngữ Nhật Bản thì:

– Nizaru: Tôi không nhìn điều xấu.
– Kikazaru: Tôi không nghe điều xấu.
– Iwazaru: Tôi không nói điều xấu.

Đó là triết lý của Đức Khổng Tử trong Luận Ngữ: Phi lễ vật thị, phi lễ vật thính, phi lễ vật ngôn. Không nhìn, không thấy những điều trái lễ, không nghe những điều trái lễ và không nói những điều gì trái lễ.

Tư tưởng trên được thánh Gandhi đem áp dụng làm phương châm trong đời sống và trong công cuộc đấu tranh giành độc lập cho Ấn Độ. Lúc nào ông cũng mang theo bên mình hình tượng bộ khỉ Tam Không.

Mahatma Gandhi (1869 -1948).

Triết lý không thấy, không nghe, không nói cũng bị nhiều người diễn giải khác đi:

– Có người thấy và nói ra nhưng họ không bao giờ nghe theo những gì người khác nói.

– Có người không bao giờ thấy bất cứ gì, nhưng họ nghe người khác và nói ra.

– Có người nghe và thấy nhiều việc nhưng họ không bao giờ nói ra hết.

Theo triết lý Đông phương, mọi sự vật trong đời đều bị chi phối bởi lý âm và dương đối nghịch với nhau. Cử chỉ của 3 con khỉ có thể nói lên tính chất tương phản của âm dương trong cuộc sống hằng ngày.

Theo Tây phương, hình ảnh của bộ khỉ 3 không đã nói lên một sự tự kiểm duyệt (autosensure) và đồng thời có hàm ý sự vô trách nhiệm, hèn nhát và ích kỷ của bản thân:

– Không muốn nhìn, muốn thấy những điều gì có thể gây khó khăn, tạo thêm vấn đề cho mình (tránh khỏi bị rắc rối, phiền phức, tránh khỏi bị mất công).

– Không muốn nói ra những điều mình biết vì có thể bị đụng chạm, tạo thêm nhiều rắc rối.

– Không muốn nghe để có thể “giả đò” làm như mình không biết gì hết.

Đôi khi chúng ta có thể thấy thêm một con khỉ thứ tư nữa đang khoanh tay hoặc bỏ thỏng tay. Nhưng có lẽ con khỉ nầy đã được kỹ nghệ đồ vật kỷ niệm chế thêm nhằm mục đích kinh doanh. Con khỉ thứ tư nầy có tên là Shizaru và có ý nghĩa là phi lễ vật động hay không làm điều xấu xa [Sometimes there is a fourth monkey depicted with the three others; the last one, Shizaru, symbolizes the principle of “do no evil”. He may be shown crossing his arms. (Wikipedia)].

Bộ khỉ Tứ Không.

Ba con khỉ trong xã hội ngày nay:

Xã hội vật chất ngày nay đã tạo nên con người ích kỷ qua phương châm: Muốn sống bình an phải “giả đui, giả điếc, giả câm”, ai chết mặc ai.

Thật vậy, trong đời sống hằng ngày có khi triết lý Tam Không (không thấy, không nghe, không nói) đã giúp chúng ta có được sự an ổn trong gia đình cũng như ngoài xã hội.

* Ứng dụng triết lý Tam Không vào Trung Quốc ngày nay: Ai chết mặc ai! Hãy xem 2 video clip rất nhẫn tâm:

– Xe đụng 1 bà cụ và sự thờ ơ, vô cảm của dân chúng ngoài đường >>> http://www.youtube.com/watch?v=cK0Mblr2kGU

– Em bé 2 tuổi bị xe cán 2 lần nhưng người qua lại vẫn tỉnh bơ >>> http://www.wat.tv/video/fillette-renversee-video-qui-4c8r3_2exyh_.html

* Người Việt – trong xứ và hải ngoại – có vô cảm không? Biết, thấy và nghe nhưng không làm để mình được khỏe và bình an:

– Người Việt “đành phải vô cảm” để tự bảo vệ mình? >>> http://dantri.com.vn/dien-dan/nguoi-viet-danh-phai-vo-cam-de-tu-bao-ve-minh-674380.htm

… “Tâm lý “đành phải vô cảm” diễn ra khá phổ biến khi điều đầu tiên người ta nghĩ chính là sự an toàn của bản thân và gia đình.

Tôi suy nghĩ rất nhiều về chuyện dạy con làm người. Về lý thuyết, tôi phải dạy con làm người chính trực, có lòng trắc ẩn và sẵn sàng chia sẻ. Nhưng trong thâm tâm, tôi cũng lo cho sự an toàn của con và của chính bản thân mình bởi xã hội ngày nay quá nhiều bất trắc. Có lần, tôi đang đưa con đi học thì thấy một người phụ nữ đang bị một nhóm người xông vào đánh. Tôi chỉ liếc nhìn một cái rồi phóng xe qua rất nhanh. Về nhà, con tôi bảo: Bố ơi, sao lúc nãy bố không dừng lại cứu cô kia? Tôi buột miệng bảo: Không, dây vào để mà phải vạ à? Nói xong, tôi bỗng thấy mình sao mà ích kỷ! Nhưng mà, có lẽ lần sau tôi vẫn sẽ làm thế…”. (vnMedia).

– Việt Nam là một trong những nước “ít cảm xúc” nhất thế giới? Việt Nam đứng thứ 13 trong bảng xếp hạng những quốc gia mà người dân ít có cảm xúc nhất, theo một cuộc khảo sát quốc tế.” (VnExpress) >>> http://vnexpress.net/gl/the-gioi/cuoc-song-do-day/2012/12/viet-nam-la-mot-trong-nhung-nuoc-it-cam-xuc-nhat-the-gioi/

– Người Việt hạnh phúc thứ nhì thế giới? Quỹ Kinh Tế Mới (NEF) đánh giá Việt Nam đứng thứ hai trong bảng xếp hạng Chỉ Số Hạnh Phúc Hành Tinh (HPI) của năm 2012 >>> http://vnexpress.net/gl/the-gioi/2012/06/nguoi-viet-hanh-phuc-thu-nhi-the-gioi/

Kết luận:

Tâm viên – Ý mã

Hình ảnh bộ khỉ Tam Không đã nhắc nhở chúng ta về tầm quan trọng của “tâm viên, ý mã” trong phép Thiền.

Hãy dùng cái tâm của mình để mà nhìn, nghe và nói.

Chúng ta phải biết kiểm soát cái tâm vọng động chẳng khác gì con khỉ chạy lăng xăng.

Tâm viên là vượn tâm, là tâm loạn động như vượn khỉ. Loài khỉ thường hay nhảy nhót, khoọt kheẹt, đứng ngồi không yên, thường chuyền hết từ cành cây này sang cành cây khác, lại hay phá phách, bắt chước nên người đời có câu “liếng khỉ”.

Tâm người ta cũng thế, không khi nào được yên, cứ lăng xăng, lộn xộn, suy nghỉ, nghĩ hết chuyện này đến chuyện khác, từ quá khứ, hiện tại đến tương lai, đó là tâm viên. Tâm này sẽ đưa con người đến loạn động, phát sinh ra đủ thứ phiền não, cấu uế, nếu không tu hành Giới – Định – Tuệ. Như chiếc kiềng ba chân vững chắc không làm rơi rớt đồ đạc khi để lên trên, “dù ai nói ngửa, nói nghiêng, ta đây vẫn vững như kiền ba chân”cũng là vậy. Bởi vì tâm chúng sinh bị vô minh che lấp nên phần nhiều hướng ác nhiều hơn thiện. Vì thế nên có câu: “Giữ xét tâm viên, quán sát thực tướng” (Tâm Viên Ý Mã… – quangduc.com).

Nhưng, dù là pháp nào chăng nữa thì việc thực hành cũng là trình tự đưa tâm từ trạng thái nhiều vọng tưởng về trạng thái ít vọng tưởng rồi về nhất tâm, về sau từ từ đạt đến vô tâm, rồi liễu tâm, ngưng dứt dòng suy nghĩ miên man, liên tục của ý thức. Nhà Phật quan niệm rằng sự suy nghĩ liên tục, miên man, của ý thức, còn gọi là “tâm viên ý mã“, tức là tâm ý vọng tưởng chạy nhẩy như con vượn, con ngựa, có tác hại là đã che mờ mất Chân Tâm, Trí Tuệ Bát Nhã”. (Cách ngồi thiền đúng phương pháp – Thư Viện Hoa Sen).

 Tham khảo:
– Wikipedia – Singes de la sagesse.
– Nếp Sống Mới – Chuyện 3 con khỉ.

NGUYỄN THƯỢNG CHÁNH

digg delicious stumbleupon technorati Google live facebook Sphinn Mixx newsvine reddit yahoomyweb