TVGĐPT – Đại Nam Quốc Sử Diễn Ca (大 南 國 史 演 歌) là một trong các bộ sử ca của lịch sử sử học mà cũng là của văn học sử cổ cận đại Việt Nam. Tác phẩm được viết theo lối văn vần bằng chữ Nôm vào khoảng triều Tự Đức thời nhà Nguyễn, chép lịch sử dân Việt từ Kinh Dương Vương và họ Hồng Bàng đến hết nhà Lê.
Theo một số cứ liệu, năm Tự Đức năm thứ 11 (Mậu Ngọ – 1858) vua Tự Đức ban lệnh cho Quốc Sử Quán sửa chữa sách ‘Sử kí Quốc Ngữ Ca’, ‘Thiên Nam Ngữ Lục’…, để soạn một cuốn sử ca bằng Quốc ngữ. Quốc Sử Quán giao cho Lê Ngô Cát và Trương Phúc Hào soạn ra Việt sử Quốc ngữ. Đến năm 1865 ông Phạm Đình Toái đem bản nhuận chính ấy sửa lại rất kỹ càng rồi đưa cho Phan Đình Thực tu chỉnh, kết quả thành sách Đại Nam Quốc Sử Diễn Ca (1870). Do đó, bản Đại Nam Quốc Sử Diễn Ca cổ nhất hiện còn lưu trữ lại (Viện Nghiên Cứu Hán Nôm, mã số VNn. 3) là ấn bản do hiệu sách Trí Trung Đường in năm 1870, ghi là Phạm Đình Toái biên soạn, Phan Đình Thực nhuận chính và Đặng Huy Trứ là người đem in. Tuy nhiên theo lời Bạt của một bản in khác cũng vào năm 1870, thì nguyên thủy tác giả do quan Biên tu Lê Ngô Cát biên soạn với 1.887 câu lục bát (3.774 dòng), được quan Án sát tỉnh Bình Định Phạm Đình Toái (sau thăng chức Hồng lô Tự khanh) hiệu chỉnh lại còn 1027 câu.
Đại Nam Quốc Sử Diễn Ca được trước tác và khắc in vào những năm giữa thế kỷ thứ XIX ở trong nước và cả ở Trung Quốc. Bản chữ Quốc ngữ cũng xuất hiện năm 1870 do Trương Vĩnh Ký (1837-1898) là người đầu tiên phiên âm từ chữ Nôm ra chữ Quốc ngữ Latin. Trong đoạn đầu Lời chú (Note) bằng tiếng Pháp, ông viết: “L’histoire annamite en vers, dont nous pubions la transcription, a été écrite, en 1860, par un mandarin annamite du nom de Lê-ngô-cát, homme de forte érudition, chargé de la rédaction des annles de l’Annam sous le règne de Tự-đức”. Tạm dịch: Sử ký An Nam bằng thơ do một viên quan tên là Lê Ngô Cát học rộng, giữ việc chép sử thời Tự Đức, soạn năm 1860.
Mới đây, có người công bố một bản khắc Hán Nôm sách Đại Nam Quốc Sử Diễn Ca tại Trung Quốc năm Đồng Trị, Giáp Tuất, 1874 do Duy Minh Thị sao chép. Bản in khắc: “Tại Đề Ngạn, phát khách, Gia Định thành Duy Minh Thị phó trạch Việt Đông Phật trấn Phước Lộc đại nhai, Kim Ngọc Lâu tàng bản” (Tại Chợ Lớn phát khách, Gia Định thành Duy Minh Thị trao giữ, Việt Đông Phật trấn, đường lớn Phước Lộc, Kim Ngọc lâu tàng bản) đồng thời dẫn chứng loạt 20 bài báo giới thiệu Đại Nam Quốc Sử Diễn Ca do học giả Phan Văn Hùm (1902-1946) phiên âm, chú thích và giới thiệu trên báo báo Tự Do xuất bản tại Sài Gòn năm 1938 do ông Nguyễn Văn Sâm (1902-1947) là chủ nhiệm kiêm chủ bút; bản này bao gồm cả chữ Hán và chữ Nôm, đồng thời có chua thêm ngày tháng âm lịch, dương lịch của từng triều đại, năm lên ngôi, năm băng hà của từng vị vua mà trong nguyên tác không có. Tuy nhiên do bản chuyển thể (PDF) có quá nhiều lỗi chính tả nên chúng tôi không tiện đăng chung vào đây để Quý độc giả tham cứu.
Nội dung Đại Nam Quốc Sử Diễn Ca được chia ra 4 thời kỳ:
I. Thời kỳ mở nước (từ thế kỷ thứ XXIX đến thế kỷ thứ II trước TL):
– Nhà Hồng Bàng (2879 – 256 trước TL).
– Nhà Thục (258 – 207 trước TL).
– Nhà Triệu (207 – 111 trước TL).
II. Thời kỳ chống Bắc thuộc (từ thế kỷ thứ II trước TL đến thế kỷ thứ X sau TL):
– Nhà Hán và Hai Bà Trưng (111 trước TL – 43 sau TL).
– Giao Châu trong thời Bắc thuộc (43 – 544).
– Nhà Tiền Lý (544 – 603).
– Nền đô hộ của nhà Đường (603 – 905).
III. Thời kỳ xây dựng Độc lập và Thống nhất (thế kỷ thứ X):
– Nhà Ngô (906 – 967).
– Nhà Đinh và nhà Tiền Lê (967 – 1009).
IV. Thời kỳ phát triển (từ thế kỷ XI đến đầu thế kỷ XIX):
– Nhà Lý (1010 – 1225).
– Nhà Trần (thời kỳ thịnh: 1226 – 1340).
– Nhà Trần (thời kỳ suy: 1341 – 1400).
– Nhà Hồ và giặc Minh (1400 – 1418).
– Nhà Hậu Lê (1418 – 1526).
– Nhà Mạc (1527 – 1592).
– Nhà Lê trung hưng (1593 – 1729).
– Nhà Lê suy (1729 – 1782).
– Cuối đời nhà Lê (1783 – 1786).
– Nhà Nguyễn Tây Sơn (1787 – 1802).
