TVGĐPT – Hoàng Lê Nhất Thống Chí là một cuốn tiểu thuyết lịch sử (như một kiểu sử thi), ghi chép về sự thống nhất vương triều nhà Lê vào thời điểm Tây Sơn diệt nhà Trịnh, trả lại Bắc Hà cho Vua Lê, đến khi Nguyễn Ánh đánh bại nhà Tây Sơn, thống nhất sơn hà, lên ngôi vua; chủ yếu là phản ánh cuộc tranh chấp quyền lực giữa các thế lực thời Lê mạt và phong trào Tây Sơn. Tác phẩm được viết theo lối chương – hồi và do một số tác giả kế tục nhau viết vào những thời điểm khác nhau; được sáng tác trong một khoảng thời gian dài từ cuối triều Lê sang đầu triều Nguyễn (cuối thế kỷ XVIII – đầu thế kỷ XIX).
Sách ‘Hoàng Lê Nhất Thống Chí’ (皇 黎 一 統 志) nguyên bản được viết bằng chữ Hán và cò được gọi bằng nhiều tên khác: ‘An Nam Nhất Thống Chí’ (安 南 一 統 志), ‘Lê Quý Ngoại Sử’ (黎 季 外 史) thuộc bộ ‘Ngô Gia Văn Phái Tùng Thư’ của các tác giả thuộc dòng họ Ngô Thì ở làng Tả Thanh Oai, huyện Thanh Oai, Hà Nội nên được ghi tác giả là “Ngô Gia Văn Phái”. Toàn bộ tác phẩm gồm có 17 hồi. 7 hồi đầu tiên là phần chính biên, do Ngô Thì Chí viết, 10 hồi tiếp theo là phần tục biên, trong đó có 7 hồi được cho là Ngô Thì Du viết, còn 3 hồi cuối cùng viết có tính chất chắp vá, lại có cả những sự việc thời Tự Đức, tương truyền do Ngô Thì Thuyết (có người đọc là Ngô Thì Thiến) viết, nhưng các nhà nghiên cứu cho rằng có thể là của một tác giả vô danh khác viết.
Hoàng Lê Nhất Thống Chí đã có khá nhiều bản dịch và đã được xuất bản nhiều lần: Bản dịch của Cát Thành 1912; bản dịch của Ngô Tất Tố 1942 (tái bản 1958); bản dịch của Nguyễn Đăng Tấn – Nguyễn Công Liên xuất bản 1950 (với tên gọi ‘Hậu Lê Thống Chí’); bản dịch của Nguyễn Đức Vân và Kiều Thu Hoạch xuất bản năm 1964, tái bản năm 1970. Bản chuyển thể PDF mà Thư Viện GĐPT cung cấp cho Quý độc giả dưới đây là bản dịch của các Dịch giả Nguyễn Đức Vân và Kiều Thu Hoạch, được giới nghiên cứu cho là bản dịch sát và trung thực hơn cả với bản gốc.
