Mùa hè năm 1955, Gia Đình Phật Tử (GĐPT) Lâm Viên – Đà Lạt nhận trách nhiệm với Ban Hướng Dẫn Trung Phần tổ chức Đại Hội Huynh Trưởng Gia Đình Phật Tử Việt Nam lần thứ ba. Ngoài Đại biểu GĐPT miền Trung, lần này có thêm phái đoàn Đại biểu GĐPT miền Nam; Đại biểu Miền Bắc vắng mặt vì Hiệp định Genève cắt đôi đất nước. Từ năm 1951, tôi từ Huế lên Đà Lạt để tiếp tục học và tiếp tục sinh hoạt với Gia Đình Lâm Viên. Đầu hè 1955, tôi và anh Tôn Thất Sỹ (đã mất) về Cần Thơ nghỉ hè, vừa đi cho biết đó biết đây và theo lời mời của chị Phạm Thị Xuân Phương, vừa để giúp Gia Đình Chánh Đẳng của chị đi vào nền nếp. Ngoài việc sinh hoạt với GĐPT ở đây, chúng tôi tuổi trẻ ham vui, nay ở chỗ này mai ở chỗ khác, khi thì Vĩnh Long lúc thì Long Xuyên… ở chơi vui quá quên cả ngày về, trễ đến hơn nửa tháng.
Một sáng đẹp trời, tôi nhận được điện tín khẩn của anh Ngô văn Mão (đã mất), nguyên Phó Trưởng Ban Hướng Dẫn GĐPT Lâm Viên, Trưởng Ban Tổ Chức Đại Hội Huynh Trưởng kỳ 3, 1955 với nội dung như sau: “Về gấp chuẩn bị Đại Hội – A Di Đà Phật – Ngô Văn Mão”. Hai chúng tôi cấp tốc trở về Đà Lạt, lúc này chỉ còn đúng một tháng là đến ngày Đại Hội khai mạc. Chúng tôi bị Quý anh Mão, anh Vinh “quạt cho một trận” nhẹ nhàng, ra lệnh cho hai chúng tôi phải đào cho xong cầu vệ sinh dã chiến trong vòng hai ngày, phía sau nhà bếp, cạnh cây vả trong khuôn viên chùa Linh Sơn. Chúng tôi âm thầm phục thiện, vâng lời ra sức đào xới cật lực, đổ mồ hôi sôi nước mắt; vừa làm chúng tôi hồi tưởng lại những ngày cùng anh chị em đi mót, đi lượm gạch thi đua xây dựng Trường Bồ Đề Huế, miệng nghêu ngao hát “Hè dô ta, đây bao lòng trai hăng…”
Việc trước mắt còn rất bề bộn, tất bật quên ăn quên ngủ. Anh Mão có sáng kiến mỗi Đoàn Sinh GĐPT phát động tiết kiệm gạo để dành cho Đại Hội, cũng như vận động Phụ huynh tiểu thương, nhà vườn cho rau cải; hai chúng tôi thật mệt mà rất vui. Chưa hết, Gia Đình Phật Tử Lâm Viên trước nay chưa có Đoàn quán. Ban Hướng Dẫn hợp lực với Huynh Trưởng góp công, góp của, xin các nhà hảo tâm cho gỗ, tôn, xi măng, thế là chỉ trong vòng một tuần GĐPT Lâm Viên có một Đoàn quán khang trang, xử dụng làm Hội trường cho khoảng 100 Đại biểu hội họp, “nhất cử lưỡng tiện”, thể hiện tinh thần tự lực, tự cường, tự lập của GĐPT. Cho đến bây giờ GĐPT Tuyên Đức – Đà Lạt vẫn còn tiếp tục thể hiện công tác xã hội làm Nhà Tình Thương cho người nghèo. Đoàn quán Gia Đình cũng là hội trường, nằm bên cạnh chùa, phía sau tháp lục giác; ít năm sau đó Đoàn quán đã bị thiêu hủy vào ban đêm, hiện nay không còn nữa; mỗi lần có dịp trở lại Đà Lạt, lên thăm chùa, thăm Quý Thầy, đi ngang qua hông chùa, không tìm lại dấu vết gì của ngôi Đoàn quán năm xưa, nơi đã làm chỗ hội họp lịch sử của GĐPT toàn quốc lần thứ ba, tôi không tránh khỏi đôi phút ngậm ngùi…
Trở lại Đại Hội, trong buổi lễ Khai mạc rất long trọng, trang nghiêm, toàn thể Huynh Trưởng, Đoàn Sinh từ khắp nơi trong tỉnh đều về tham dự buổi chào mừng Đại Hội. Tôi là người hân hạnh điều khiển buổi lễ hôm đó. Đại Hội được đặt dưới sự chứng minh của Quý Thầy: Thiện Minh, Trí Quang, Mãn Giác,… và Thầy Bích Nguyên, trú trì chùa Linh Sơn. Ban Trị Sự Tỉnh Giáo Hội có bác Nguyễn Văn Tiếng – Sáng lập viên Tỉnh hội (người cùng bác Võ Đình Dung ở Nha Trang lập nên ngôi chùa Linh Sơn); Quan khách và Đại biểu tham dự kín cả hội trường. Giờ chót, anh Võ Đình Cường, Trưởng Ban Hướng Dẫn Trung Phần gởi điện tín báo trở ngại không thể tham dự được, và một trong ba vị sau đây đã thay mặt anh Cường để đọc diễn văn chào mừng Đại Hội; đó là chị Hoàng Thị Kim Cúc, anh Nguyễn Xuân Quyền, anh Lê Văn Dũng. Tôi còn nhớ, ngoài các anh chị trên, phái đoàn Ban Hướng Dẫn Trung Phần và Huế có các anh Văn Đình Hy, chị Đặng Tống Tịnh Nhơn, anh Nguyễn Sĩ Thiều, anh Đặng Ngọc Lựu, anh Lê Cảnh Đạm…; Quảng Trị có các anh Nguyễn Đức Thương, Tư Đồ Minh…; Quảng Nam – Đà Nẵng có các anh Lương Hoàng Chuẩn, Nguyễn Văn Bạo (thân sinh anh Nguyễn Văn Pháp, hiện là Gia trưởng GĐPT ở San Diego, Hoa Kỳ); Khánh Hòa có các anh/chị Ngụy Như Bàng, anh Mai, chị Nguyễn Thị Khanh, Tôn Nữ Dung Kiều (hiện ở Santa Ana, Hoa Kỳ)…; Ninh Thuận tôi chỉ còn nhớ anh Nguyễn Khắc Thọ, nay đã xấp xỉ 80 tuổi vẫn còn; Bình Thuận có các anh Phan Khắc Đấu, anh Trọng, anh Vy, các chị Hương, chị Thông (hiện ở Virginia, Hoa Kỳ), ngoài ra nếu tôi không lầm, có chị Thu Nhi (xin lỗi chị nhé!); Darlac có các anh Trần Quang Hải nay cũng đã gần 80 tuổi, vẫn còn Trưởng Ban Hướng Dẫn tỉnh Darlac, anh Lê Quang Linh, chị Huệ; Pleiku – Komtum có Tôn Thất Ái Huyền, Dương Nam…; Phái đoàn GĐPT Nam Phần do anh Tống Hồ Cầm đứng đầu cùng với anh Nguyễn văn Thục, Nguyễn Hữu Huỳnh, Mã Thành Cưng (anh chị em gọi đùa là Má thằng Cưng); đặc biệt có Bác Gia Trưởng của Biên Hòa là Ngô Phước Hướng, chị Phạm Thị Xuân Lan (đã mất), chị Phạm Thị Xuân Phương (đã mất), chị Phạm Thị Xuân Viên (hiện là Sư cô), anh Phạm Quang Trung, anh Tiến, anh Hải và anh Nguyễn Văn Bảy (dược sĩ, hiện ở San Jose, Hoa Kỳ), anh Phú Toàn Cang, anh Phú Toàn Cương…; Lâm Viên – Đà Lạt có các anh Lê Văn Vinh, Ngô Văn Mão, Nguyễn Châu, Đoàn Văn Lộc, Nguyễn Hữu Thạnh, các chị Nguyễn Thị Mười tự Bắc (nay là Ni sư ở Linh Chiếu, Long Thành), Nguyễn Thị Lý, Cao Thị Kim Chung. Ngoài những anh chị nêu trên có anh Phạm Văn Sắc, tôi không còn nhớ ở Phái đoàn nào, và nhiều anh chị em khác nữa…
Trong buổi lễ Khai mạc, đặc biệt khi tặng quà lưu niệm, bác Ngô Phước Hướng đã tặng Đại Hội một cặp đèn bằng gỗ quý, tượng trưng cho Đuốc Tuệ soi đường, như ý nghĩa lời Phật dạy “Hãy tự mình tháp đuốc lên mà đi”.
Bên Lề Đại Hội, có nhiều chuyện khó quên như chuyện anh Phan Khắc Đấu trong đoàn Đại biểu Bình Thuận, trước đêm khai mạc Đại Hội, vì không quen với thời tiết mưa lạnh, nên đã bị cảm rồi lên kinh là hết dữ dội làm ai nấy một phen sợ hãi lo cho anh ra đi bất tử! Ban Tổ Chức phải đón bác sĩ đến thăm, rồi sáng hôm sau phải trở về Phan Thiết, cùng đi với anh có vợ là chị Hương.
Một chuyện đáng nhớ nữa là đêm cuối cùng trước khi chia tay là chương trình Văn nghệ giúp vui Đại Hội do GĐPT Lâm Viên phụ trách, trong đó có phần đóng góp của Đại biểu, đặc biệt đoàn Đại biểu Khánh Hòa với điệu vũ “Hai con chim non” do hai chị Nguyễn Thị Khanh và Tôn Nữ Dung Kiều trình diễn, chúng tôi gọi đùa đó là điệu múa của “Hai con chim cồ” vì sau đó các em Oanh Vũ Nữ trình làng một cách xuất sắc vũ điệu “Bốn con chim non”. Thêm vào đó tiết mục hóa trang khách Quốc tế đến chào mừng Đại Hội thiếu trang phục nên gây cười vui thoải mái.
Đại Hội họp trong 3 ngày mà thành công rất tốt đẹp; lúc này Đại Hội đã nghĩ đến việc phát triển GĐPT ở nông thôn, san định chương trình tu học các cấp cho phù hợp với sự lớn mạnh của Tổ chức. Đây cũng là dịp để các anh chị em Bắc-Nam-Trung sinh hoạt, kiểm điểm, rút kinh nghiệm cho các Đại Hội tới, đáng kể nhất là Đại Hội lần thứ 5, 1964. Ban Hướng Dẫn Trung Ương Gia Đình Phật Tử Việt Nam ra đời, xóa bảng vị các Ban Hướng Dẫn từng Miền.
Hồi tưởng lại hình ảnh của một thuở nào, nay người còn kẻ mất, có biết bao vị lãnh đạo lão thành hữu công không còn nữa, tôi lắng lòng tưởng nhớ người xưa, những anh chị Trưởng quá cố dày công lao xây dựng một công trình vĩ đại, vinh quang. Xin cùng nhau hồi hướng công đức này.
Thung lũng hoa vàng tháng 9/1995
Tâm Vinh ĐOÀN VĂN LỘC
oOo
Trích “Gia Đình Phật Tử Việt Nam 50 Năm Xây Dựng” Ban Điều Hợp Trung Ương GĐPTVN Hải Ngoại xuất bản, 1995. (Kỷ niệm 75 năm danh xưng GĐPTVN 1951-2026. Quang Mai sưu lục).