TVGĐPT – Vua Trần Nhân Tông[1] là một minh quân đời thứ 3 triều Trần. Từ lúc còn là Thái tử, Ngài đã được vua cha cho học Thiền cùng Tuệ Trung Thượng Sĩ, biết rõ đường lối tu hành theo tông chỉ “Phản quan tự kỷ bổn phận sự, bất tùng tha đắc” (xoay lại soi sáng chính mình là phận sự gốc, không cầu bên ngoài mà được). Khi lên ngôi, dù bộn bề trăm việc đối nội và đối ngoại, Ngài vẫn có chỗ sống riêng của mình, tuy ở trong trần mà vẫn vui với đạo. Năm 41 tuổi, Ngài nhường ngôi cho con, sau đó xuất gia, về núi Yên Tử, lấy hiệu Hương Vân Đại Đầu Đà, được tôn xưng là Điều Ngự Giác Hoàng. Ngài sáng lập dòng Thiền Trúc Lâm Yên Tử mang đậm dấu ấn bản sắc dân tộc, trở thành vị Sơ tổ của dòng Thiền đặc thù Việt Nam.
Bài thơ “Xuân vãn” là một trong những bài thơ mượn cảnh mùa Xuân, diễn đạt một cách sâu sắc lộ trình tâm linh vút cao của Ngài. Bài thơ tứ tuyệt ngắn ngủi nhưng bao hàm cả hai giai đoạn của đời Ngài: lúc còn bé chưa biết đường tu và khi đã là vị Thiền sư đạt đạo. (Thích Thông Tuệ).
oOo
- Nguyên văn bài thơ gốc:
XUÂN VÃN
Niên thiếu hà tằng liễu sắc không
Nhất xuân tâm sự bách hoa trung
Như kim khám phá Đông hoàng diện
Thiền bản, bồ đoàn khán trụy hồng.
- Dịch nghĩa (Tâm Thường Định):
Khi còn trẻ [ta] chưa từng hiểu rõ “sắc” với “không”,
Mỗi khi xuân đến vẫn xao xuyến [trong lòng] trong trăm hoa.
Ngày nay đã khám phá (nhận diện) được bộ mặt của Chúa Xuân,
Ngồi trên nệm cỏ (bồ đoàn) nhà thiền ngắm cảnh hoa hồng rụng.
- Một bản dịch thơ (trích từ bài ‘Trần Nhân Tông với cảm hứng mùa xuân’ của Nguyễn Công Lý):
XUÂN MUỘN
Tuổi trẻ chưa tường lẽ sắc không,
Xuân sang, hoa nở, rộn tơ lòng.
Chúa xuân nay đã thành quen mặt,
Nệm cỏ ngồi Thiền ngó rụng hồng.
- Bản dịch thơ của Hòa Thượng Trúc Lâm:
CUỐI XUÂN
Thuở bé chưa từng rõ sắc không
Xuân về hoa nở rộn trong lòng
Chúa Xuân nay bị ta khám phá
Thiền bản, bồ đoàn, ngắm cánh hồng.
- Bản dịch thơ của Phan Thành Khương:
XUÂN MUỘN
Tuổi trẻ chưa tường không với sắc
Lòng xuân mãi vướng với trăm hoa
Nay đà hiểu hết được lẽ thật
Bình thản ngồi trông bóng xuân qua.
- Bản dịch thơ của Tâm Thường Định:
XUÂN RÃI
Tuổi trẻ chưa tường tỏ sắc không
Tâm xuân vừa đến trăm hoa lòng
Chúa Xuân hiện hữu thừa chân lý
Giường thiền tĩnh toạ thấy hồng rơi.
Đặc biệt, bài thơ này còn có 2 bản dịch ra Anh ngữ của Cư sỹ Nguyên Giác và Cư sĩ Tâm Thường Định – Bạch Xuân Phẻ dưới đây:
- Bản dịch của CS. Nguyên Giác:
THE LATE SPRING
When I were young, I did not understand the existence and the emptiness.
Now the spring flowers bloom, and I am blissful to see clearly the face of the spring.
From the Zen bed, sitting on a grass mat, I keep watching the falling roses.
- Bản dịch của CS. Tâm Thường Định:
THE INNER SPRING
When I was young, I didn’t quite understand existence or emptiness
The spring comes and I am still excited as hundreds of flowers start blooming
Now, realizing the inner spring is always here; it is the true path
Sitting on the Zen mat acknowledging the falling of the rose petals.
[1] Trần Nhân Tông là một vị vua anh minh và lỗi lạc, một nhà văn hóa tầm cỡ, một thi hào uyên thâm, một thiền sư đắc đạo và hơn hết, là một Sư tổ Thiền Việt Nam, sáng lập dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử lúc Ngài mới 41 tuổi sau khi nhường ngôi cho con (tức vua Trần Anh Tông, 1276-1320) – TVGĐPT.
QUANG MAI sưu tầm