Đã 63 năm trôi qua từ ngày ngọn đuốc “Vị Pháp Thiêu Thân” của Hòa Thượng Thích Quảng Đức bùng lên trong Pháp nạn Phật giáo 1963 và để lại “Trái Tim Bất Diệt”. Cho đến hôm nay, khi nhắc lại sự kiện vì đạo hy sinh chấn động lịch sử của Người, Tăng – Tín đồ Phật giáo cùng đồng bào Việt Nam và mọi công dân yêu chuộng tự do của các quốc gia trên thế giới vẫn còn dâng cảm niềm xúc động.
Ngày 11 tháng 6 năm 1963 (20 tháng Tư năm Quý Mão – Phật lịch 2507), hơn 300 Tăng Ni, Phật tử đã cùng rước di ảnh, bài vị các nạn nhân bị chính quyền đương cuộc thảm sát trong cuộc vận động tự do tín ngưỡng – bình đẳng tôn giáo đổ ra đường Phan Đình Phùng, thủ đô Sài Gòn tuần hành sau buổi lễ Cầu siêu tổ chức tại Bửu Tự Phật Đài (đường Cao Thắng, Sài Gòn). Khi đến ngã tư Phan Đình Phùng – Lê Văn Duyệt (nay là Nguyễn Đình Chiểu – Cách Mạng Tháng Tám) họ dừng lại, lúc này số lưọng người trong các chùa và trên các đường phố gia nhập vào đoàn tuần hành đã lên đến con số hàng ngàn.
9 giờ 30 phút, một chiếc xe du lịch kiểu 4 chỗ ngồi hiệu Austin chạy đến dừng lại ngay ngã tư. Hòa Thượng Thích Quảng Đức cùng hai vị Đại Đức khác từ trên xe bước xuống. Đoàn tuần hành nhanh chóng quây thành nhiều lớp vòng quanh. Hòa Thượng Thích Quảng Đức an nhiên ngồi tĩnh tọa giữa ngã tư trên tấm nệm nhỏ đã được một trong hai vị Đại Đức trải xuống đường, vị kia lấy từ trong xe xuống một can nhựa xăng 20 lít. Trong phút chốc, ngọn lửa hồng bùng lên bao trùm Hòa Thượng Quảng Đức vẫn đang ngồi kiết già vững chãi giữa lòng đường!
Khoảnh khắc ngọn lửa vô úy cháy bùng giữa thủ đô Sài Gòn lúc bấy giờ đã được Phóng viên Malcolm Browne của Thông Tấn Xã AP Hoa Kỳ và nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Văn Thông là một phóng viên tự do Việt Nam ghi lại được. Các bức ảnh lịch sử hiếm hoi này thời điểm ấy và sau này đã trở thành một biểu trưng bất diệt của Pháp nạn Phật giáo Việt Nam, đồng thời cũng là biểu tượng lịch sử tranh đấu bất bạo động của nền nhân quyền – tự do – bình đẳng toàn cầu.
Trong các bức ảnh này, bên cạnh hình ảnh vị Tăng sĩ an nhiên tự tại ngồi kiết già trong ngọn lửa một khoảng cách không xa, là chiếc xe du lịch nhỏ bật nắp ca-pô như đang sửa và đông đảo Tăng Ni, Phật Giáo Đồ đoanh vây nơi công lộ. Đây chính là chiếc xe đã chở Hòa Thượng Thích Quảng Đức tới ngã tư Phan Đình Phùng – Lê Văn Duyệt để Người thực hiện hạnh nguyện tự thiêu giải trừ Pháp nạn và cứu nguy Phật giáo.
“Chiếc xe này nguyên là của Giáo sư Trần Quang Thuận cúng dường Bổn sư của ông là Hòa Thượng Thích Đôn Hậu, trụ trì chùa Linh Mụ. Sau khi xe nhập cảng về thì gặp lúc Pháp nạn của Phật giáo nên hôm ấy xe được dùng vào trường hợp trên” – theo lời kể của Hòa Thượng Thích Hải Ấn (tác giả bộ Lịch Sử Phật Giáo Xứ Huế). Đây là chiếc xe hiệu Austin A95 Westminster, mang bảng số DBA 599. Lúc bấy giờ Austin là dòng xe sang trọng vào loại nhất, nhì và không chỉ tại Việt Nam. Mẫu xe du lịch 4 cửa Austin A95 do Cty Motor Austin (Anh) xuất xưởng năm 1956.
Hiện chiếc xe “kỷ vật lịch sử” này được lưu giữ tại chùa Linh Mụ, Huế từ năm ấy đến nay. Lâu nay chùa Linh Mụ đã kiến tạo riêng một gian lưu niệm và trưng bày trong khuôn viên chùa để lưu giữ chiếc xe thân thương này với chú thích về sự kiện Bồ-tát Thích Quảng Đức tự thiêu năm 1963 tại Sài Gòn. Đệ tử của Cố Hòa Thượng Thích Đôn Hậu là Thượng Tọa Thích Hải Trang ở chùa Linh Mụ cho biết: “Sau khi đưa về chùa đến nay, xe được bảo quản và chỉ để lưu niệm và trưng bày, không hề dùng vào bất cứ mục đích nào khác. Ngay khi Hòa Thượng Đôn Hậu còn sinh tiền, Ngài cũng chưa bao giờ sử dụng.”
Chiếc xe một thời tiện nghi, sang trọng và hiện nay được xem như là chiếc “xe cổ” độc đáo còn khá nguyên vẹn của dòng xe này ở Việt Nam, ngày nay tuy đã cũ kỹ, bạc màu sơn, nhưng với Tăng – Tín đồ Phật giáo Việt Nam cũng như với du khách hành hương đến chùa Linh Mụ, chiếc xe ấy không chỉ là một kỷ vật thiêng liêng – mà qua các hình ảnh đã xem nhiều lần nên trở thành quen thuộc, kỷ vật ấy còn gắn liền với hình tượng từ bi nhưng cũng rất uy nghi, bất khuất của vị Bồ-tát Thánh tăng Tử đạo vị pháp thiêu thân.
QUANG MAI
