TVGĐPT – “Lịch Triều Hiến Chương Loại Chí” (歷 朝 憲 章 類 誌) có nghĩa là ‘Phép tắc các triều đại chép theo thể cách phân loại’ do Phan Huy Chú (1782-1840) tự Lâm Khanh, hiệu Mai Phong, sinh trưởng tại Thăng Long biên soạn ra trong khoảng thời gian 10 năm, từ 1809 đến 1819. Phan Huy Chú là con của Tiến sĩ Phan Huy Ích, người xã Thu Hoạch, huyện Thiên Lộc, tỉnh Nghệ An (nay là Can Lộc thuộc Hà Tĩnh), làm quan dưới thời Lê mạt và Tây Sơn.
Lịch Triều Hiến Chương Loại Chí được coi là bộ bách khoa toàn thư đầu tiên của Việt Nam biên chép những cứ liệu lịch sử từ thời Hồng Bàng đến Lê mạt, được Phan Huy Chú đệ trình lên Hoàng đế Minh Mạng vào năm 1821 lúc ông vào làm quan ở Hàn Lâm Viện. Vua Minh Mạng nhận thấy tầm quan trọng và giá trị của bộ sách nên đã cho khắc bản gỗ in thành nhiều bản để phổ biến.
Bộ sách này được xuất bản lần đầu tiên ở miền Bắc Việt Nam vào năm 1960; tái bản vào các năm 1962, 1992 và 2007 do các dịch giả: Ngô Hữu Tạo, Nguyễn Mạnh Duân, Phan Huy Giu, Trần Huy Hân, Đỗ Mộng Khương, Trịnh Đình Rư, Nguyễn Trọng Hân dịch (qua các lần tái bản và phụ trách dịch từng “Chí”, tức từng phần của sách). Tại Sài Gòn, Lịch Triều Hiến Chương Loại Chí được Phủ Quốc Vụ Khanh Đặc Trách Văn Hóa xuất bản năm 1971, 1972; Bộ Văn Hóa Giáo Dục và Thanh Niên tái bản năm 1973 với bản dịch của Tố Nguyên Nguyễn Thọ Dực.
Nội dung Lịch Triều Hiến Chương Loại Chí gồm tất cả 49 quyển, được chia làm 10 phần:
- Địa dư chí: Ghi chép về địa lý, lịch sử địa lý Việt Nam và phong thổ từng vùng trải qua các triều đại.
- Nhân vật chí: Ghi chép về tiểu sử và tiểu truyện của các vua chúa, quan lại, tướng sĩ, nho sĩ danh tiếng, những bậc hiền tài tiết nghĩa các triều đại.
- Quan chức chí: Ghi chép về danh tước, phẩm tước, lương bổng và sự tuyển trạch quan lại các triều đại.
- Lễ nghi chí: Ghi chép về nghi vệ, phẩm phục của vua chúa, quan lại và các nghi lễ của triều đình.
- Khoa mục chí: Ghi chép về chế độ khoa cử và những người thi đỗ Tiến sĩ trở lên từ triều Lê trở về trước.
- Quốc dụng chí: Ghi chép về các chế độ thuế khóa, tài chính, tiền tệ trong các trìều đại.
- Hình luật chí: Ghi chép về luật lệ và hình phạt các triều đại, đặc biệt là pháp luật triều Lê.
- Binh chế chí: Ghi chép về việc tổ chức quân đội qua các triều đại từ triều Lê trở về trước.
- Văn tịch chí: Ghi chép về các sách chữ Nôm và chữ Hán do người Việt sáng tác từ triều Lê trở về trước.
- Bang giao chí: Ghi chép về chính sách ngoại giao, nghi thức và bang giao giữa Việt Nam và Trung Hoa.
——— oOo ———
Lịch Triều Hiến Chương Loại Chí
Tập I
Lịch Triều Hiến Chương Loại Chí
Tập II