Tết Trung Thu không chỉ là một dịp lễ, hội cỗ truyền mà còn được gắn liền với truyền thuyết “Hằng Nga bôn nguyệt” – một câu chuyện cổ tích truyền khẩu được nhiều người biết đến ở cả Việt Nam, Trung Hoa và vài quốc gia châu Á khác.
Truyện kể rằng, vị Thần cai quản Thiên đình là Ngọc Hoàng Thượng Đế có mười người con trai ngỗ nghịch. Một ngày nọ, chúng hóa thân thành mười vầng thái dương cùng lúc xuất hiện giữa thiên khung, mặc kệ cho mặt đất bị thiêu đốt và vạn vật sinh linh lầm than. Ngọc Đế không còn cách nào khác bèn ban lệnh cho Hậu Nghệ – vốn là một thần tiễn (cung thần) có tài thiện xạ bách phát bách trúng – dạy cho các con mình một bài học cảnh cáo răn đe.
Hậu Nghệ xuống hạ giới, tận mắt chứng kiến thảm cảnh nơi đây: Cỏ cây bị thiêu rụi, vạn vật cháy thành tro, và con người thì khắc khoải không còn sức sống… Phẫn nộ và biết mình cần hành động ngay, Hậu Nghệ liền rút tên, kéo cung, dùng hết sức bình sinh nhắm thẳng vào mười quả cầu lửa trên bầu trời. Mặt trời thứ nhất rơi xuống, rồi mặt trời thứ hai, lại mặt trời thứ ba… Cứ như vậy, cả chín người con của Ngọc Hoàng đều bị bắn hạ. Cuối cùng, chàng chỉ để lại một mặt trời duy nhất để chiếu sáng và sưởi ấm cho thế gian.
Nghe tin cả chín con trai đều chết dưới mũi tên thần, Ngọc Đế nổi trận lôi đình, tước bỏ thần vị và đày cả Hậu Nghệ cùng với thê tử xinh đẹp của chàng là Hằng Nga xuống hạ giới. Kể từ đó, hai người phải mang thân người phàm, sống kiếp phù sinh dưới nhân gian.
Làm người là phải trả nghiệp quả, phải chịu đựng đủ mọi nổi thống khổ dành sẵn cho mình. Vậy nên Hậu Nghệ dẫu được tôn vinh như anh hùng cứu thế dưới trần gian, nhưng trong lòng chàng vẫn canh cánh một ước ao: làm thế nào thoát khỏi sinh tử, và làm sao có thể trở về Thiên giới cùng với người vợ yêu xinh đẹp của mình; dẫu sao thì Hằng Nga cũng không đáng phải chịu đựng hết thảy những khổ ải này. May mắn thay, Hậu Nghệ nhớ đến Tây Vương Mẫu, vị nữ thần ngự trên núi Côn Lôn, có loại thuốc trường sinh. Chàng mang theo hy vọng ấy lặn lội lên đường, vượt qua mọi khổ cực gian nan, những mong sẽ được bà giúp đỡ.
Sau muôn vàn thử thách, cuối cùng chàng cũng được diện kiến Vương Mẫu. Vương Mẫu Nương Nương thấu hiểu cho cảnh ngộ của hai người nên đã ban tiên dược cho chàng và căn dặn rằng: “Mỗi người chỉ cần uống một nửa là sẽ được trường sinh. Chớ nên uống hết, bởi như vậy sẽ chỉ có một người được thăng lên thượng giới, hóa thành thần tiên”. Và đó cũng là tất cả những gì Hậu Nghệ hằng mong đợi: Một nửa cho mình, một nửa cho hiền thê yêu dấu. Hậu Nghệ lập tức mang theo tiên dược trở về nhà.
Gặp lại chàng sau bao ngày nhớ nhung xa cách, Hằng Nga hạnh phúc vô cùng. Nàng còn hồi hộp hơn khi biết rằng hai người họ sắp có thể trở về trời. Nhưng rồi vì không thể cưỡng nổi nỗi tò mò, nàng đã lén nhìn lọ thuốc trường sinh trong lúc chồng đang thiếp đi sau cuộc hành trình mệt mỏi. Nỗi nóng lòng được hồi thiên đã thôi thúc nàng uống một hơi cạn sạch lọ thuốc tiên. Nhưng trái với những gì nàng mong đợi, Hằng Nga bỗng thấy chân tay nhẹ hẫng, thân thể bồng bềnh, và nàng bắt đầu bay lên không trung…
Tuy nhiên vì đã bị tước mất thần vị, Hằng Nga không được phép trở lại Thiên đình. Nàng cũng không thể quay lại mặt đất. Cuối cùng, Hằng Nga trôi dạt đến mặt trăng làm bạn với thỏ ngọc và sống trong cung Quảng Hàn. Ngày ngày, nàng nhìn xuống hạ giới mà không khỏi khóc thương cho Hậu Nghệ vẫn phải mang thân phàm ngụp lặn giữa nhân gian.
Nguồn: Shenyun Collections.