Chỉ ba ngày sau khi Hòa Thượng Thích Quảng Đức vị pháp thiêu thân (ngày 20 tháng 4 nhuần năm Quý Mão – 11.6.1963) tại ngã tư Phan Đình Phùng – Lê Văn Duyệt, thủ đô Sài Gòn trong Pháp Nạn 1963 – PL.2507, Huynh Trưởng GĐPTVN Quảng Hội – Lê Cao Phan là người sớm nhất đã tạc bức tượng bán thân thô sơ của Bồ Tát Thích Quảng Đức (hình trên) tại Sài Gòn.
Huynh Trưởng Lê Cao Phan pháp danh Quảng Hội, nguyên quán làng Ngô Xá Đông, xã Triệu Trung, quận Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị là một nhà giáo, một văn nghệ sĩ đã ngoài 70 tuổi. Anh dạy văn hóa và ngoại ngữ từ năm 1943, đã từng sáng tác và xuất bản cho thanh, thiếu nhi Việt Nam nhiều ca khúc mang đậm tính giáo dục – xã hội từ năm 1946.
Anh cũng chính là tác giả sáng tác bài Đạo ca bất hủ “Phật Giáo Việt Nam” trong đêm cùng anh chị em Gia Đình Phật Tử Thừa Thiên túc trực phục vụ Đại hội Thống nhất Phật giáo Việt Nam nơi ngôi chùa Từ Đàm lịch sử tại Cố đô Huế năm 1951. Nhạc bản này sau khi được các đại diện Gia Đình Phật Tử Trung Phần dâng tặng chào mừng Đại Hội, đã được toàn thể Đại biểu Đại Hội đưa vào thảo luận trong phiên khoáng đại và biểu quyết thống nhất dùng làm Giáo ca chính thức của Phật Giáo Việt Nam. Ấn tượng hơn nữa, bài Giáo ca “Phật Giáo Việt Nam” được sử dụng ngay trong lễ Bế mạc Đại Hội năm ấy, đã vang lên trong hội trường cùng với Giáo kỳ Phật Giáo Việt Nam cũng vừa được chính thức công bố trong Đại Hội này.
Là một Phật tử thuần thành, một trong những Huynh Trưởng Gia Đình Phật Tử thế hệ đầu tiên, anh Lê Cao Phan từng là Trưởng Ban Hướng Dẫn GĐPT Thừa Thiên và Ủy viên Văn Nghệ Gia Đình Phật Tử Việt Nam từ đầu thập kỷ 1950. Anh cùng các Huynh Trưởng đồng sự lúc bấy giờ là tác giả của nhiều ca khúc lễ nhạc và sinh hoạt cho Phật giáo nói chung, cho Tổ chức Gia Đình Phật Tử nói riêng trong thời kỳ sơ khai và đoàn ngũ hóa.
Về hoạt động nghệ thuật công chúng, anh còn vẽ tranh sơn dầu và điêu khắc tài tử, từ năm 1962 đến năm 1975 họa phẩm của anh đã có 4 triển lãm riêng tại Saigon. Anh cũng làm thơ, viết báo, dịch sách, trong đó công trình đáng kể nhất là tập Truyện Kiều anh đã dày công dịch sang thể thơ vần Pháp và Anh ngữ: Histore de Kieu và The Story of Kieu, cả hai bản dịch đều được UNESCO xếp vào ‘Tủ sách những tác phẩm tiêu biểu’. Trong sáng tác, anh ký nhiều bút hiệu: Hoàng Tâm Phương, Quán Chi, Huy Bằng…, nhưng thường là anh dùng tên thật Lê Cao Phan hoặc pháp danh Quảng Hội.
QUANG MAI sưu tầm