Chỉ ba ngày sau khi Hòa Thượng Thích Quảng Đức vị pháp thiêu thân (ngày 20 tháng 4 Nhuần năm Quý Mão / 11.6.1963) tại ngã tư Phan Đình Phùng – Lê Văn Duyệt, thủ đô Sài Gòn trong Pháp Nạn 1963 / PL. 2507, Huynh Trưởng GĐPTVN Quảng Hội – Lê Cao Phan (1923-2014) là người sớm nhất đã tạc bức tượng bán thân chân dung Bồ-tát Thích Quảng Đức (hình trên) tại Sài Gòn. Bức tượng thô sơ bằng thạch cao này về sau đó được anh tặng cho Huynh Trưởng Hồng Liên – Phan Cảnh Tuân (1926-2011), sau này xuất gia là Tỳ-kheo Thích Phổ Hòa. Đại Đức Thích Phổ Hòa đã thu thần viên tịch vào ngày 9-2-2011 ở tuổi 86 tại California, Hoa Kỳ; và anh Lê Cao Phan cũng đã xả báo thân về nơi Bảo sở ngày 2-1-2014 tại Sài Gòn, Việt Nam, ở tuổi 91.
Huynh Trưởng Lê Cao Phan pháp danh Quảng Hội, nguyên quán làng Ngô Xá Đông, xã Triệu Trung, quận Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị, là một nhà giáo, một văn nghệ sĩ. Anh dạy văn hóa và ngoại ngữ từ năm 1943, đã từng sáng tác và xuất bản cho thanh, thiếu nhi Việt Nam nhiều ca khúc mang đậm tính giáo dục – xã hội từ năm 1946, đặc biệt, có những bản nghi thức ca và sinh hoạt ca mà GĐPT xử dụng cho đến hiện nay như bài Vườn Xanh (trại ca Trại Lộc Uyển), Ngày Vui Vạn Hạnh (trại ca Trại Vạn Hạnh I), Tiếng Còi Đánh Thức, Bài Ca Lửa Dũng, Ta Dìu Đàn Em, Lòng Hiếu Chim Oanh Vũ… và một số bài hát sinh hoạt GĐPT khác.
Anh cũng chính là tác giả sáng tác bài Đạo ca bất hủ “Phật Giáo Việt Nam” trong đêm cùng anh chị em Gia Đình Phật Tử Thừa Thiên túc trực phục vụ Đại hội Thống nhất Phật giáo Việt Nam nơi ngôi chùa Từ Đàm lịch sử tại Cố đô Huế năm 1951. Nhạc bản này sau khi được các đại diện Gia Đình Phật Tử Trung Phần dâng tặng chào mừng Đại Hội, đã được toàn thể Đại biểu Đại Hội đưa vào thảo luận trong phiên khoáng đại và biểu quyết thống nhất dùng làm Giáo ca chính thức của Phật Giáo Việt Nam. Ấn tượng hơn nữa, bài Giáo ca “Phật Giáo Việt Nam” được sử dụng ngay trong lễ Bế mạc Đại Hội năm ấy đã vang lên trong hội trường cùng với Giáo kỳ Phật Giáo Việt Nam cũng vừa được chính thức công bố trong Đại Hội này.
Là một Phật tử thuần thành, một trong những Huynh Trưởng Gia Đình Phật Tử thế hệ đầu tiên, anh Lê Cao Phan từng là Trưởng Ban Hướng Dẫn GĐPT Thừa Thiên và là Ủy viên Văn Nghệ Gia Đình Phật Tử Việt Nam từ đầu thập kỷ 1950. Trong giai kỳ này, anh cùng các Huynh Trưởng đồng sự lúc bấy giờ là tác giả của nhiều ca khúc nghi thức và sinh hoạt cho GĐPT trong thời kỳ đoàn ngũ hóa và sau này; đã cùng cộng tác với Nhạc sĩ Lê Thương cho ra đời những bài hát vui tươi, hồn nhiên như: Hai Chú Gà Con, Ngựa Tàu Cau, Chuột Cắp Trứng, Bài Ca Tình Bạn v.v…
Về hoạt động nghệ thuật công chúng, anh còn vẽ tranh sơn dầu và điêu khắc tài tử, từ năm 1962 đến năm 1975 họa phẩm của anh đã có 4 triển lãm riêng tại Saigon. Anh cũng làm thơ, viết báo, dịch sách, trong đó công trình đáng kể nhất là tập Truyện Kiều anh đã dày công dịch sang thể thơ vần Pháp và Anh ngữ: Histore de Kieu và The Story of Kieu, cả hai bản dịch đều được UNESCO xếp vào ‘Tủ sách những tác phẩm tiêu biểu’. Trong sáng tác, anh ký nhiều bút hiệu: Hoàng Tâm Phương, Quán Chi, Huy Bằng…, nhưng thường là anh dùng tên thật Lê Cao Phan hoặc pháp danh Quảng Hội.
Dưới đây là một vài tác phẩm điêu khắc khác của anh được chị chị Tuyết Hường – hiền nội của anh giới thiệu với Chư tôn đức Tăng-già trong cuộc viếng thăm anh vào ngày 5-12-2013 nơi tư thất của anh ở số nhà 359, đường N’Trang Lơng (hiện nay bị gọi sai là Nơ Trang Long), quận Bình Thạnh, Sài Gòn.
QUANG MAI sưu tầm