Huế, trong lịch sử từng là vùng đất đóng vai trò một trung tâm chính trị – văn hóa, từng gánh chịu nhiều vết thương của nạn binh đao. Chính biến Thất thủ Kinh đô 23 tháng 5, vết thương lịch sử ấy ăn sâu vào tâm thức bao thế hệ người dân Cố đô…
Nhân tưởng niệm ngày “Kinh đô thất thủ”, Thư Viện GĐPT xin đăng tải bài “Văn tế Âm hồn Thất thủ Kinh đô” của tác giả Nguyễn Phúc Vĩnh Bá, xem đó như là một nén tâm hương tưởng niệm anh linh các Âm hồn, U hồn Chiến sĩ trận vong, Đồng bào nạn vong, Quan viên tử nạn trong biến cố bi tráng này…
Bài văn tế loan ra, Miên Thẩm – Tùng Thiện Vương (cũng là một nhà thơ) đã có thơ ca ngợi rằng “thư sinh giết giặc bằng ngòi bút”, còn Mai Am nữ sĩ viết là “Quốc ngữ một thiên truyền mãi mãi”…
Khắp nơi trong thành phố vào các ngày này mùi trầm hương ngào ngạt, khói trầm hương quyện tỏa không gian, đi qua khu vực nào cũng thấy các rạp, các bàn cúng Âm hồn. Người dân xứ Huế gọi ngày này hằng năm là “Ngày Âm Hồn”, nhằm tưởng nhớ sự kiện “Kinh đô thất thủ”…
Từ Tịnh Tâm ngó về Thượng Tứ
Cờ tam tài phất gió tung bay
Tin đưa thất thủ Kỳ đài
Vào lúc đúng ngọ trưa ngày hai ba…
…Chung quy cũng tại con người
Duyên sanh duyên hợp khóc cười bể dâu.
Rằm tháng Bảy ai cầu Phật Tổ
Nước từ bi phổ độ quần sanh
Nguyện cho tất cả Hương Linh
Nương nhờ pháp Phật cõi lành an vui…
Mộng tranh hùng tranh bá, làm chúa làm vua, nay chinh Nam mai tảo Bắc. Nhưng rồi từng đêm suốt những canh dài, từng tiếng quốc kêu rủ rỉ, màu sương trăng lạnh phủ trên cánh hoa đào, giòng máu oan thiên hận sự bất thành nhuộm đỏ đầu cây ngọn cỏ…
Là Phật tử hết lòng hộ pháp, dẫu trăm cay ngàn đắng vẫn không từ; Phận làm con vì đạo bỏ mình, càng áp bức lại càng thêm dũng khí.
Tinh thần ấy, thiêng liêng bất diệt, quyển vàng giáo sử lưu danh; Công đức kia, bồi đắp về sau, đạo hạnh nêu gương chói lọi.
Văn Tế Thập Loại Chúng Sinh là một bài văn khấn tế đề cập đến xã hội hồn ma một cách thảm thương nhất. Đó là hình ảnh “lộn trái” của xã hội trần thế, song khác biệt cơ bản ở chỗ không có đối lập giàu nghèo, sang hèn. Chúng sinh ai cũng như ai cùng chịu cảnh đọa đày, oan khuất và cô đơn…